Prawo Spadkowe

Darowizna, a zachowek czyli jak darowizna wpływa na prawo do zachowku.

sprawy spadkowe

Zachowek jest instytucją, mającą na celu ochronę interesów osób najbliższych spadkodawcy, które nie otrzymały należnej im części spadku, na skutek rozporządzeń dokonanych przez spadkodawcę na rzecz innych osób. Pokrzywdzonym spadkobiercom ustawowym ustawodawca przyznał więc prawo wystąpienia z roszczeniem o zapłatę odpowiedniej kwoty tytułem zachowku względem osób, którym spadkodawca przekazał swój majątek, aby choć w części ich interesy zostały zabezpieczone. Osoby zobowiązane, wobec których wysunięto roszczenie o zapłatę zachowku, mają jednak wachlarz możliwości, aby obniżyć kwotę przysługującego uprawnionemu zachowku, a nawet całkowicie uchylić się od jego zapłaty.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami, jeżeli spadkodawca dokonał na rzecz uprawnionego do zachowku darowiznę, to owa darowizna zalicza się na należy mu zachowek. A więc jeżeli uprawnionemu przysługuje roszczenie o zapłatę zachowku w kwocie 50 000 zł, jednak za życia spadkodawca obdarował uprawnionego samochodem o wartości 20 000 zł, to należny zachowek zostanie pomniejszony o wartość otrzymanej darowizny, a zatem roszczenie uprawnionego o zapłatę zachowku zostanie ograniczone do kwoty 30 000 zł. Natomiast, jeśli wartość dokonanej darowizny przekracza wysokość należnego uprawnionemu zachowku, to roszczenie o zapłatę zachowku będzie bezzasadne. W praktyce, uprawnieni do zachowku bardzo często „zapominają”, że jakąkolwiek darowiznę od spadkodawcy otrzymali, zobowiązany do zapłaty zachowku będzie zatem musiał wykazać, że owa darowizna miała miejsce.

Istotne jest, że na poczet zachowku zalicza się praktycznie każdą darowiznę uczynioną przez spadkodawcę na rzecz uprawnionego do zachowku, niezależnie od tego kiedy darowizna została dokonana. Wyjątek od powyższego stanowią jedynie drobne darowizny, zwyczajowo w danych stosunkach przyjęte, gdyż nie podlegają one także doliczeniu do spadku, a zatem analogicznie nie są zaliczane również na poczet zachowku. Jeżeli uprawnionym do zachowku jest natomiast dalszy zstępny spadkodawcy, na należny mu zachowek zalicza się także darowizny dokonane przez spadkodawcę na rzecz jego wstępnego, a więc jeśli uprawnionym do zachowku po dziadku jest wnuk, to darowizny dokonane przez dziadka na rzecz swojego dziecka- ojca wnuka, podlegają zaliczeniu na poczet należnego wnukowi zachowku.

Nieco trudności powstaje z zaliczeniem darowizny na należny zachowek, gdy przedmiotem darowizny był przedmiot wchodzący w skład majątku wspólnego małżonków, na rzecz osoby także pozostającej w związku małżeńskim, dokonanej ponadto z zastrzeżeniem, iż przedmiot darowizny wchodzi do majątku wspólnego obdarowanego i jego małżonka. Wskazaną kwestię rozstrzygnął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 12 maja 2000 r., sygn. akt: II CKN 542/2000, w którym stwierdził, iż spadkodawca (małżonek, który dokonał darowizny) rozporządził w takiej sytuacji udziałem wynoszącym 1/2 przedmiotu darowizny, a skoro udział ten ma wejść do majątku wspólnego obdarowanych małżonków, to małżonek uprawniony do zachowku obdarowany został połową takiego udziału. W podobnym tonie utrzymane jest również późniejsze orzecznictwo Sądu Najwyższego, m.in. wyrok z dnia 30 października 2003 r., sygn. akt: IV CK 158/2002, w którym Sąd stwierdził, iż w sytuacji gdy spadkodawca uczynił darowiznę na rzecz uprawnionego do zachowku i na rzecz jego małżonka z zastrzeżeniem, że przedmiot darowizny wejdzie do majątku wspólnego obdarowanych, na należny uprawnionemu zachowek zaliczeniu podlega tylko wartość połowy przedmiotu darowizny.

Warto również w tym miejscu wskazać, iż poza darowiznami, na poczet zachowku zaliczyć należy również korzyści innego rodzaju uzyskane przez uprawnionego. Zgodnie z przepisami ustawy, gdy uprawnionym do zachowku jest zstępny spadkodawcy, na należy mu zachowek zalicza się także koszty jego wychowania oraz wykształcenia ogólnego i zawodowego, jeżeli przekraczają one przeciętną miarę przyjętą w danym środowisku. W praktyce niezwykle trudno jest „ustalić przeciętną miarę przyjętą w danym środowisku”, podkreśla się jednakże, że takie ustalenie powinno być dokonywane przede wszystkim z uwzględnieniem warunków życia konkretnej rodziny. A więc jeśli wysłanie dziecka za granicę na studia nie stanowi dla rodziny wielkiego obciążenia, wówczas takie koszty nie będą wygórowane i nie będą przekraczały „przeciętnej miary”, o której mówi ustawa. Jeśli jednak rodzice wysyłają na studia tylko jedno z kilkoro dzieci, co i tak stanowi dla nich znaczne obciążenie i pochłania większość dochodów, wówczas takie koszty wykształcenia powinny zostać zaliczone na poczet zachowku.

Pamiętać również należy, że osoba, która otrzymała od spadkodawcy darowiznę, poza niższym roszczeniem o zachowek, w określonych sytuacjach może stać się zobowiązana do przekazania sumy pieniężnej potrzebnej do uzupełnienia zachowku innemu uprawnionemu.

O Autorze

Adwokat Paweł Borowski

Adwokat. Właściciel renomowanej kancelarii adwokackiej we Wrocławiu. Ekspert w dziedzinie prawa rodzinnego i opiekuńczego, specjalizuje się w prowadzeniu trudnych spraw rozwodowych, skomplikowanych spraw dotyczących podziału majątku oraz alimentów.

Loading Facebook Comments ...

Zostaw komentarz